Điều trị bệnh tuyến giáp bằng iốt phóng xạ (I-131)

Điều trị bằng iốt phóng xạ (I-131) là phương pháp dùng dạng iốt có phóng xạ để tác động trực tiếp lên tế bào tuyến giáp. Phương pháp này thường được bác sĩ chỉ định cho một số trường hợp cường giáp hoặc ung thư tuyến giáp biệt hóa. I-131 được tuyến giáp hấp thu mạnh, giúp giảm hoạt động hoặc phá hủy mô tuyến giáp. Hiệu quả thường xuất hiện sau vài tuần đến vài tháng. Đây là thông tin giáo dục, không thay thế lời khuyên của bác sĩ chuyên khoa.

Iốt phóng xạ (I-131) là gì và hoạt động như thế nào?

Iốt phóng xạ I-131 là một dạng đồng vị phóng xạ của iốt. Tuyến giáp có khả năng hấp thu iốt từ máu rất mạnh để tạo hormone. Khi đưa I-131 vào cơ thể (thường bằng đường uống dạng viên nang hoặc dung dịch), hầu hết chất này tập trung vào tế bào tuyến giáp. Bức xạ phát ra từ I-131 sẽ làm tổn thương hoặc phá hủy các tế bào này.

Theo Cleveland Clinic, vì hầu hết I-131 chỉ tập trung ở tuyến giáp nên ảnh hưởng đến các cơ quan khác trong cơ thể thường ở mức thấp. Phương pháp này đã được sử dụng trên thế giới hơn 70 năm và được xem là một lựa chọn điều trị hiệu quả trong nhiều trường hợp.

I-131 khác với iốt thường dùng trong chế độ ăn hoặc thuốc bổ sung. Nó cũng khác với I-123 – dạng dùng chủ yếu để chẩn đoán hình ảnh vì không gây tổn thương tế bào. Bạn có thể tìm hiểu thêm về vai trò của iốt với tuyến giáp trong bài viết iốt và tuyến giáp.

Khi nào bác sĩ có thể chỉ định điều trị bằng I-131?

Bác sĩ có thể cân nhắc dùng I-131 trong hai nhóm chính: điều trị cường giáp và hỗ trợ điều trị một số loại ung thư tuyến giáp.

Với cường giáp, đặc biệt bệnh Basedow (Graves) hoặc bướu độc nhân, I-131 giúp giảm kích thước và hoạt động của tuyến giáp. Theo Mayo Clinic, phương pháp này thường được chọn khi thuốc kháng giáp không phù hợp, hoặc khi người bệnh muốn giải pháp dứt điểm hơn.

Với ung thư tuyến giáp biệt hóa (thể nhú hoặc thể nang), I-131 thường được dùng sau phẫu thuật để phá hủy mô tuyến giáp còn sót lại hoặc tế bào ung thư có khả năng hấp thu iốt. Theo American Cancer Society, phương pháp này không hiệu quả với ung thư tuyến giáp thể tủy hoặc thể không biệt hóa vì các tế bào này không hấp thu iốt.

Quyết định cuối cùng phụ thuộc vào kết quả xét nghiệm, siêu âm, tình trạng sức khỏe tổng thể và mong muốn của người bệnh. Bác sĩ sẽ giải thích rõ lợi ích và hạn chế trong từng trường hợp cụ thể.

Chuẩn bị trước khi điều trị

Việc chuẩn bị đúng cách giúp tăng hiệu quả hấp thu I-131. Bác sĩ thường hướng dẫn một số bước sau:

• Ngừng thuốc kháng giáp trong vài ngày trước điều trị (thời gian cụ thể do bác sĩ quyết định).
• Áp dụng chế độ ăn hạn chế iốt trong 1–2 tuần trước đó. Điều này giúp tế bào tuyến giáp “đói” iốt và hấp thu I-131 tốt hơn.
• Kiểm tra thai nếu là phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ.
• Với ung thư tuyến giáp, đôi khi cần tăng hormone TSH bằng cách tạm ngừng thuốc hormone hoặc tiêm thuốc kích thích TSH.
• Uống nhiều nước và chuẩn bị tinh thần tuân thủ hướng dẫn an toàn sau điều trị.

Bạn có thể tham khảo thêm về xét nghiệm chức năng tuyến giáp để hiểu rõ hơn các chỉ số cần theo dõi trước và sau điều trị. Nếu đã từng phẫu thuật, bài viết về phẫu thuật cắt tuyến giáp cũng có thông tin liên quan.

Quy trình điều trị diễn ra như thế nào?

Điều trị I-131 thường diễn ra tại khoa Y học hạt nhân. Người bệnh nuốt viên nang hoặc uống dung dịch chứa I-131. Quá trình này nhanh và không gây đau. Sau đó, I-131 được hấp thu vào máu và tập trung chủ yếu ở tuyến giáp.

Với liều dùng cho cường giáp, nhiều người có thể về nhà trong ngày. Với liều cao hơn cho ung thư tuyến giáp, đôi khi cần lưu lại bệnh viện một thời gian ngắn để theo dõi mức phóng xạ. Theo MedlinePlus, phần lớn I-131 được thải ra ngoài qua nước tiểu trong những ngày đầu.

Hiệu quả không xuất hiện ngay. Với cường giáp, triệu chứng thường giảm dần sau vài tuần đến vài tháng. Nhiều người sau đó cần dùng thuốc hormone tuyến giáp thay thế suốt đời vì tuyến giáp hoạt động thấp hơn mức bình thường.

Những tác dụng phụ có thể gặp phải

Hầu hết người bệnh dung nạp tốt. Một số tác dụng phụ ngắn hạn có thể gồm:

• Đau hoặc sưng nhẹ vùng cổ.
• Khô miệng, thay đổi vị giác.
• Sưng tuyến nước bọt.
• Buồn nôn nhẹ.
• Mắt khô hoặc chảy nước mắt nhiều hơn.

Những triệu chứng này thường tạm thời và có thể được giảm nhẹ bằng cách nhai kẹo cao su không đường hoặc uống nhiều nước. Theo Cleveland Clinic, một số người có thể thấy hormone tuyến giáp tăng tạm thời trong những ngày đầu do tế bào bị phá hủy giải phóng hormone.

Rủi ro hiếm gặp hơn bao gồm ảnh hưởng tạm thời đến khả năng sinh sản hoặc tăng nhẹ nguy cơ một số bệnh lý khác ở liều rất cao. Bác sĩ sẽ thảo luận chi tiết dựa trên tình trạng cá nhân.

Lưu ý an toàn phóng xạ sau điều trị

Sau khi uống I-131, cơ thể vẫn phát ra một lượng phóng xạ nhỏ trong vài ngày đến vài tuần. Để bảo vệ người xung quanh, đặc biệt trẻ em và phụ nữ mang thai, cần tuân thủ hướng dẫn của khoa Y học hạt nhân. Các biện pháp thường bao gồm:

• Giữ khoảng cách hợp lý với người khác trong vài ngày đầu.
• Ngủ riêng giường.
• Không chuẩn bị thức ăn cho người khác bằng tay trần.
• Uống nhiều nước để thải I-131 qua nước tiểu nhanh hơn.
• Vệ sinh cá nhân kỹ lưỡng, xả nước bồn cầu nhiều lần.

Thời gian áp dụng các biện pháp này phụ thuộc vào liều dùng và hướng dẫn cụ thể của bác sĩ. Bạn có thể đọc thêm chi tiết về giai đoạn này trong bài viết sau điều trị iốt phóng xạ.

Chăm sóc và theo dõi sau điều trị

Sau điều trị, bác sĩ sẽ hẹn lịch xét nghiệm máu định kỳ để theo dõi hormone tuyến giáp. Nhiều người sẽ cần bắt đầu hoặc điều chỉnh liều levothyroxine khi tuyến giáp hoạt động thấp hơn mức bình thường.

Với ung thư tuyến giáp, đôi khi còn cần quét toàn thân để kiểm tra tế bào còn sót lại. Việc theo dõi lâu dài giúp phát hiện sớm bất kỳ thay đổi nào và duy trì chất lượng cuộc sống tốt.

Nếu bạn đang theo dõi các chỉ số như TSH, FT4 hoặc thyroglobulin, hãy mang kết quả đến buổi tái khám để bác sĩ đánh giá toàn diện.

Những trường hợp cần thận trọng đặc biệt

I-131 không được dùng cho phụ nữ đang mang thai hoặc đang cho con bú vì có thể ảnh hưởng đến thai nhi hoặc trẻ. Phụ nữ nên tránh mang thai trong khoảng thời gian bác sĩ khuyến cáo (thường 6–12 tháng). Nam giới cũng được khuyên trì hoãn việc có con trong một khoảng thời gian nhất định.

Với người có bệnh lý mắt Basedow mức độ trung bình đến nặng, bác sĩ có thể cân nhắc phương pháp khác vì I-131 đôi khi làm triệu chứng mắt nặng hơn. Người có suy giảm chức năng thận nặng hoặc một số tình trạng sức khỏe đặc biệt cũng cần được đánh giá kỹ.

Nếu bạn đang điều trị suy giáp hoặc có nhân tuyến giáp, hãy trao đổi rõ với bác sĩ trước khi quyết định bất kỳ phương pháp nào.