Cơn suy thượng thận cấp: Triệu chứng và điều trị cấp cứu

Cơn suy thượng thận cấp là tình trạng nguy hiểm. Cơ thể thiếu hormone cortisol đột ngột. Triệu chứng thường xuất hiện nhanh như mệt nặng, đau bụng, nôn ói. Đây có thể là cấp cứu y tế. Bạn cần đến bệnh viện ngay. Chỉ bác sĩ mới đánh giá và xử trí đúng cách.

Cơn suy thượng thận cấp (còn gọi là cơn Addison hay suy thượng thận cấp tính) xảy ra khi tuyến thượng thận không sản xuất đủ cortisol – hormone quan trọng giúp cơ thể ứng phó với stress, duy trì huyết áp và đường huyết. Tình trạng này có thể đe dọa tính mạng nếu không được xử trí kịp thời. Bài viết cung cấp thông tin giáo dục để bạn hiểu rõ hơn, nhưng không thay thế việc khám và tư vấn trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa nội tiết.

Theo Cleveland Clinic, cơn suy thượng thận cấp thường liên quan đến bệnh suy tuyến thượng thận mạn tính, trong đó bệnh Addison là một nguyên nhân phổ biến. Hiểu rõ dấu hiệu và hành động đúng lúc có thể giúp giảm rủi ro nghiêm trọng.

Cơn suy thượng thận cấp là gì?

Tuyến thượng thận nằm phía trên hai quả thận, sản xuất cortisol và aldosterone. Khi lượng cortisol giảm đột ngột và nghiêm trọng, cơ thể mất khả năng duy trì huyết áp, cân bằng điện giải và đường huyết. Kết quả có thể dẫn đến sốc, suy đa cơ quan nếu không được can thiệp.

Tình trạng này đôi khi xuất hiện ở người đã biết mình bị suy tuyến thượng thận, nhưng cũng có thể là biểu hiện đầu tiên ở người chưa được chẩn đoán. Theo MedlinePlus, cơn suy thượng thận cấp luôn cần được coi là cấp cứu y tế.

Nguyên nhân và yếu tố thúc đẩy

con suy thuong than cap

Cơn suy thượng thận cấp thường xảy ra khi nhu cầu cortisol tăng cao trong khi tuyến thượng thận không đáp ứng đủ. Các yếu tố thúc đẩy phổ biến bao gồm:

  • Nhiễm trùng hoặc bệnh lý cấp tính (cảm cúm nặng, viêm phổi, nhiễm khuẩn đường tiêu hóa)
  • Chấn thương, phẫu thuật hoặc mất máu nhiều
  • Ngừng đột ngột thuốc glucocorticoid (như prednisone) sau thời gian dùng dài
  • Mất nước nghiêm trọng do nôn ói, tiêu chảy kéo dài
  • Stress thể chất hoặc tinh thần lớn
  • Tổn thương tuyến thượng thận hoặc tuyến yên (gây suy thượng thận thứ phát)

Người đã được chẩn đoán suy tuyến thượng thận nguyên phát và thứ phát có nguy cơ cao hơn. Việc tìm hiểu nguyên nhân bệnh Addison giúp nhận diện sớm các yếu tố nguy cơ.

Triệu chứng thường gặp

Triệu chứng có thể xuất hiện đột ngột và nặng dần trong vài giờ. Không phải tất cả dấu hiệu đều xuất hiện cùng lúc, và mức độ có thể khác nhau tùy từng người. Theo Mayo Clinic, các biểu hiện cần chú ý bao gồm:

  • Yếu mệt cực độ, gần như không thể đứng dậy
  • Đau dữ dội ở bụng dưới, lưng dưới hoặc chân
  • Nôn ói, tiêu chảy nặng dẫn đến mất nước
  • Hạ huyết áp, chóng mặt khi đứng dậy, ngất xỉu
  • Sốt, lú lẫn, giảm nhận thức
  • Tim đập nhanh, thở nhanh
  • Trong một số trường hợp, co giật hoặc mất ý thức

Những dấu hiệu này có thể chỉ ra rằng cơ thể đang thiếu cortisol nghiêm trọng. Tuy nhiên, chúng không phải lúc nào cũng là dấu hiệu của cơn suy thượng thận cấp. Các tình trạng khác cũng có thể gây triệu chứng tương tự, nên cần được bác sĩ đánh giá.

BS. Tien Lee lưu ý: “Nếu bạn hoặc người thân đã biết mình bị suy tuyến thượng thận và xuất hiện các triệu chứng nặng đột ngột, hãy coi đây là cấp cứu. Việc trì hoãn có thể làm tình trạng xấu đi nhanh chóng. Luôn mang theo thẻ báo động y tế và bộ tiêm khẩn cấp nếu được bác sĩ chỉ định.”

Khi nào cần đến cấp cứu ngay?

Bất kỳ lúc nào nghi ngờ cơn suy thượng thận cấp, hãy gọi cấp cứu hoặc đưa đến bệnh viện gần nhất. Đặc biệt quan trọng nếu người bệnh:

  • Đã được chẩn đoán bệnh Addison hoặc suy tuyến thượng thận
  • Không thể uống thuốc hormone thay thế do nôn ói liên tục
  • Có dấu hiệu sốc (huyết áp thấp, da lạnh, lú lẫn)

Theo NHS, cơn suy thượng thận cấp có thể dẫn đến mất nước nặng, hạ huyết áp, co giật, mất ý thức hoặc ngừng tim nếu không được xử trí. Việc thông báo rõ với nhân viên y tế rằng đây có thể là “adrenal crisis” hoặc “cơn suy thượng thận cấp” giúp họ ưu tiên đúng hướng.

Điều trị cấp cứu

Tại bệnh viện, đội ngũ y tế sẽ đánh giá nhanh và bắt đầu xử trí ngay khi nghi ngờ. Theo Mayo Clinic, điều trị thường bao gồm:

  • Bổ sung hormone corticosteroid qua đường tĩnh mạch hoặc tiêm bắp
  • Truyền dịch muối sinh lý để bù nước và điện giải
  • Bổ sung đường nếu đường huyết thấp hơn mức bình thường
  • Điều trị nguyên nhân thúc đẩy (như kháng sinh nếu có nhiễm khuẩn)

Quá trình hồi phục có thể mất từ vài giờ đến hơn 24 giờ tùy mức độ. Sau giai đoạn cấp, bác sĩ sẽ điều chỉnh liều hormone thay thế lâu dài và hướng dẫn kế hoạch ứng phó khi bị ốm. Bạn có thể tìm hiểu thêm về điều trị bệnh Addison để biết cách quản lý dài hạn.

Lưu ý quan trọng: Không tự ý tiêm thuốc hoặc thay đổi liều mà không có hướng dẫn cụ thể từ bác sĩ. Việc này cần được thực hiện dưới sự giám sát y tế.

Phòng ngừa và chuẩn bị cho người có nguy cơ

Người đã được chẩn đoán suy tuyến thượng thận có thể giảm nguy cơ cơn cấp bằng một số biện pháp chung:

  • Uống thuốc hormone thay thế đúng theo chỉ định, không bỏ liều
  • Tăng liều tạm thời khi bị ốm, trước phẫu thuật hoặc stress lớn (theo hướng dẫn bác sĩ – còn gọi là “liều stress”)
  • Mang theo thẻ báo động y tế ghi rõ tình trạng và thuốc đang dùng
  • Học cách nhận biết sớm dấu hiệu và cách sử dụng bộ tiêm khẩn cấp nếu được bác sĩ cấp
  • Thông báo với bác sĩ trước khi phẫu thuật, thủ thuật hoặc khi mang thai

Việc theo dõi định kỳ và xét nghiệm chức năng tuyến thượng thận giúp bác sĩ điều chỉnh điều trị phù hợp. Nếu bạn muốn tìm hiểu sâu hơn về triệu chứng bệnh Addison, hãy tham khảo thêm các thông tin liên quan trên khangora.

Kết luận

Cơn suy thượng thận cấp là tình trạng cấp cứu cần được nhận diện và xử trí nhanh. Triệu chứng thường xuất hiện đột ngột và nặng. Việc hiểu rõ dấu hiệu, nguyên nhân thúc đẩy và chuẩn bị sẵn kế hoạch ứng phó có thể giúp giảm rủi ro. Luôn nhớ rằng thông tin này chỉ mang tính giáo dục. Hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa nội tiết để được đánh giá và hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe cá nhân của bạn.

Các câu hỏi thường gặp

Cơn suy thượng thận cấp có nguy hiểm đến tính mạng không?

Có. Đây là tình trạng cấp cứu y tế. Nếu không được xử trí kịp thời, có thể dẫn đến sốc, suy đa cơ quan hoặc tử vong. Cần đến bệnh viện ngay khi nghi ngờ.

Người chưa từng bị bệnh Addison có thể bị cơn suy thượng thận cấp không?

Có thể. Trong một số trường hợp, cơn cấp là biểu hiện đầu tiên của suy tuyến thượng thận chưa được chẩn đoán. Các yếu tố như nhiễm trùng nặng, ngừng thuốc steroid đột ngột hoặc tổn thương tuyến thượng thận cũng có thể gây ra.

Tôi nên làm gì nếu nghi ngờ mình đang bị cơn suy thượng thận cấp?

Hãy gọi cấp cứu hoặc đến bệnh viện gần nhất ngay lập tức. Thông báo rõ với nhân viên y tế về triệu chứng và tiền sử suy tuyến thượng thận nếu có. Không tự điều trị tại nhà.

Sau khi điều trị cơn cấp, tôi có cần uống thuốc suốt đời không?

Hầu hết người bị suy tuyến thượng thận nguyên phát cần dùng hormone thay thế lâu dài. Bác sĩ sẽ đánh giá nguyên nhân và đưa ra kế hoạch điều trị phù hợp cho từng trường hợp.

Làm sao để giảm nguy cơ tái phát cơn suy thượng thận cấp?

Uống thuốc đúng chỉ định, tăng liều tạm thời khi bị ốm theo hướng dẫn bác sĩ, mang thẻ báo động y tế và học cách nhận biết sớm dấu hiệu. Tái khám định kỳ cũng rất quan trọng.

Tài liệu tham khảo

  1. Cleveland Clinic – Adrenal Crisis
  2. MedlinePlus – Acute adrenal crisis
  3. Mayo Clinic – Addison's disease: Symptoms and causes
  4. NHS – Addison's disease
  5. Mayo Clinic – Addison's disease: Diagnosis and treatment

🩺 Đã được kiểm duyệt y khoa

Bài viết này đã được kiểm duyệt y khoa bởi BS. Lee (FRACP, MBBS, PhD), bác sĩ chuyên khoa nội tiết, nhằm đảm bảo thông tin chính xác, được cập nhật và dựa trên các bằng chứng khoa học.

Lần cập nhật y khoa gần nhất: 21/10/2026

📤 Chia sẻ bài viết