Bướu giáp lan tỏa và bướu giáp nhân: Khác nhau như thế nào?

Bướu giáp lan tỏa là khi toàn bộ tuyến giáp to đều ra. Bướu giáp nhân là khi tuyến giáp có một hoặc nhiều cục nhỏ bên trong. Cả hai đều là sự to lên của tuyến giáp. Chúng có thể khác nhau về cảm giác khi sờ và nguyên nhân. Chỉ bác sĩ mới xác định chính xác loại nào và cần làm gì tiếp theo.

Tuyến giáp là tuyến hình cánh bướm nằm ở phía trước cổ, giúp điều hòa nhiều hoạt động của cơ thể thông qua hormone. Khi tuyến này to lên bất thường, người ta gọi chung là bướu giáp. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp to lên đều giống nhau. Bác sĩ thường phân biệt dựa trên hình thái: lan tỏa hay có nhân.

Theo Cleveland Clinic, bướu giáp có thể là sự phình to đồng đều của toàn bộ tuyến hoặc xuất hiện một hay nhiều cục (nhân) bên trong. Việc hiểu rõ sự khác biệt giúp người bệnh trao đổi dễ dàng hơn với bác sĩ và không tự ý lo lắng quá mức.

Bướu giáp lan tỏa là gì?

Bướu giáp lan tỏa xảy ra khi toàn bộ tuyến giáp phình to một cách đồng đều. Khi sờ, bề mặt thường cảm thấy mịn và mềm, không có cục lổn nhổn rõ rệt. Tình trạng này đôi khi được gọi là bướu giáp đơn thuần lan tỏa nếu chức năng hormone vẫn trong giới hạn bình thường.

Trong một số trường hợp, bướu giáp lan tỏa có thể liên quan đến bệnh Basedow (còn gọi là Graves), khi tuyến giáp vừa to đều vừa sản xuất hormone nhiều hơn mức cần thiết. Tuy nhiên, không phải lúc nào bướu lan tỏa cũng đi kèm rối loạn hormone. Nhiều người chỉ có tuyến to mà chức năng vẫn ổn định.

Bướu giáp nhân là gì?

Bướu giáp nhân (hay nhân tuyến giáp) là tình trạng xuất hiện một hoặc nhiều cục rắn hay chứa dịch bên trong tuyến giáp. Khi sờ, có thể cảm nhận được các phần lồi lên không đều. Nếu chỉ có một nhân, gọi là đơn nhân; nếu nhiều nhân, gọi là đa nhân.

Theo Mayo Clinic, phần lớn nhân tuyến giáp không gây triệu chứng và không phải ung thư. Một số nhân có thể sản xuất hormone thừa, dẫn đến cường giáp, nhưng điều này không phải lúc nào cũng xảy ra.

Sự khác biệt chính giữa hai loại

Điểm khác biệt rõ nhất nằm ở hình thái. Bướu lan tỏa to đều và bề mặt mịn, trong khi bướu nhân có cục và bề mặt gồ ghề. Bác sĩ có thể phân biệt bước đầu qua khám lâm sàng, sau đó dùng siêu âm để xác nhận.

Cả hai loại đều có thể tồn tại với chức năng tuyến giáp bình thường, cao hơn mức bình thường hoặc thấp hơn mức bình thường. Kết quả xét nghiệm luôn cần được bác sĩ giải thích trong bối cảnh sức khỏe tổng thể của từng người.

Nguyên nhân có thể gặp

Nhiều yếu tố có thể dẫn đến sự to lên của tuyến giáp. Theo Mayo Clinic, thiếu iốt trong chế độ ăn là nguyên nhân phổ biến nhất trên thế giới, dù ít gặp hơn ở những nơi dùng muối iốt.

• Thiếu iốt kéo dài khiến tuyến giáp cố gắng bắt giữ nhiều iốt hơn và to ra.
• Rối loạn miễn dịch như bệnh Basedow hoặc viêm giáp Hashimoto.
• Yếu tố di truyền hoặc tiền sử gia đình có bệnh tuyến giáp.
• Mang thai hoặc thay đổi hormone tạm thời.
• Tiếp xúc với một số loại thuốc hoặc bức xạ vùng cổ.

Đối với bướu nhân, nguyên nhân đôi khi không rõ ràng. Một số nhân xuất phát từ sự tăng sinh mô bình thường hoặc từ nang dịch. Bạn có thể tìm hiểu thêm về nguyên nhân bướu giáp để hiểu rõ hơn các yếu tố liên quan.

Triệu chứng thường gặp

Nhiều người có bướu giáp nhưng không cảm thấy gì bất thường. Khi tuyến to đủ lớn, có thể xuất hiện một số dấu hiệu.

• Sưng hoặc lồi ở phía trước cổ.
• Cảm giác nghẹn hoặc chặt ở cổ.
• Khàn tiếng hoặc thay đổi giọng nói.
• Khó nuốt hoặc khó thở khi bướu chèn ép.

Nếu kèm rối loạn hormone, người bệnh có thể thấy mệt mỏi, thay đổi cân nặng, tim đập nhanh hoặc nhạy cảm với nhiệt độ. Những triệu chứng này không phải lúc nào cũng chỉ ra bướu giáp và cần được bác sĩ đánh giá. Tình trạng cường giáp hoặc suy giáp đôi khi đi kèm nhưng không phải trường hợp nào cũng vậy.

Chẩn đoán thường được thực hiện như thế nào?

Bác sĩ bắt đầu bằng việc khám cổ và hỏi tiền sử. Sau đó có thể chỉ định các xét nghiệm và hình ảnh để làm rõ.

Xét nghiệm máu giúp đánh giá hormone tuyến giáp và TSH. Siêu âm cho thấy kích thước, hình dạng và đặc điểm của nhân nếu có. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể lấy mẫu tế bào bằng kim nhỏ để loại trừ khả năng ác tính. Bạn có thể tham khảo thêm về siêu âm tuyến giáp và xét nghiệm chức năng tuyến giáp để biết quy trình thường gặp.

Theo MedlinePlus, bướu giáp đơn thuần thường không phải u hay ung thư, nhưng vẫn cần theo dõi để phát hiện thay đổi kịp thời.

Khi nào nên gặp bác sĩ?

Bạn nên đi khám nếu nhận thấy sưng vùng cổ, cảm giác nghẹn, khàn tiếng kéo dài, hoặc có triệu chứng liên quan đến thay đổi hormone. Người có tiền sử gia đình bệnh tuyến giáp hoặc từng tiếp xúc bức xạ vùng cổ cũng nên được tư vấn sớm.

Việc tự theo dõi kích thước bướu tại nhà không thay thế được đánh giá chuyên môn. Bác sĩ sẽ dựa trên khám lâm sàng, kết quả xét nghiệm và hình ảnh để đưa ra hướng theo dõi hoặc can thiệp phù hợp với từng người.

Hầu hết bướu giáp lan tỏa và bướu giáp nhân đều lành tính. Nhiều trường hợp chỉ cần theo dõi định kỳ mà không cần điều trị ngay. Điều quan trọng là không tự dùng thuốc hoặc thực phẩm chức năng khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục sức khỏe. Mỗi người có tình trạng khác nhau, vì vậy hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ để được giải thích kết quả và nhận hướng dẫn phù hợp.