Nguyên nhân gây hội chứng Cushing: Điều gì khởi phát bệnh?

Hội chứng Cushing thường xảy ra khi cơ thể tiếp xúc với hormone cortisol cao trong thời gian dài. Nguyên nhân phổ biến nhất là dùng thuốc corticoid kéo dài. Đôi khi cơ thể tự sản xuất quá nhiều cortisol do khối u. Chỉ bác sĩ mới có thể xác định nguyên nhân chính xác dựa trên tình trạng sức khỏe của bạn.

Hội chứng Cushing là tình trạng cơ thể bị ảnh hưởng bởi nồng độ cortisol cao kéo dài. Cortisol là hormone quan trọng do tuyến thượng thận sản xuất, giúp cơ thể đáp ứng với stress, kiểm soát huyết áp và điều hòa đường huyết. Khi mức cortisol tăng quá mức trong thời gian dài, nhiều cơ quan trong cơ thể có thể bị ảnh hưởng. Hiểu rõ nguyên nhân giúp người bệnh và gia đình trao đổi tốt hơn với bác sĩ chuyên khoa nội tiết.

Theo Mayo Clinic, hội chứng Cushing có thể bắt nguồn từ bên ngoài cơ thể hoặc từ bên trong. Việc phân biệt rõ nguồn gốc rất quan trọng vì hướng theo dõi và điều trị sẽ khác nhau.

Nguyên nhân từ bên ngoài cơ thể (ngoại sinh)

Nguyên nhân phổ biến nhất của hội chứng Cushing là việc sử dụng thuốc glucocorticoid (còn gọi là corticoid) trong thời gian dài và liều cao. Những loại thuốc này được dùng để điều trị nhiều bệnh viêm, hen suyễn, bệnh khớp, bệnh da liễu hoặc để ngăn cơ thể đào thải cơ quan sau ghép. Thuốc có thể được uống, tiêm, bôi da hoặc hít.

Theo NIDDK, việc dùng glucocorticoid kéo dài là nguyên nhân thường gặp nhất. Ngay cả khi thuốc được dùng đúng chỉ định, nếu thời gian sử dụng dài và liều cao, cơ thể vẫn có thể xuất hiện các biểu hiện của hội chứng Cushing. Trong một số trường hợp, người bệnh vô tình dùng các chế phẩm không rõ nguồn gốc có chứa corticoid cũng có thể dẫn đến tình trạng này.

Khi ngừng thuốc đột ngột, cơ thể có thể gặp khó khăn vì trục nội tiết bị ức chế. Vì vậy, mọi thay đổi về thuốc đều cần được bác sĩ hướng dẫn. Bạn có thể tìm hiểu thêm về hội chứng Cushing để có cái nhìn tổng quan.

Nguyên nhân từ bên trong cơ thể (nội sinh)

nguyen nhan hoi chung cushing

Khi cơ thể tự sản xuất quá nhiều cortisol, tình trạng này được gọi là hội chứng Cushing nội sinh. Nguyên nhân thường liên quan đến khối u hoặc rối loạn hoạt động của tuyến yên, tuyến thượng thận hoặc các khối u ở vị trí khác.

Bác sĩ chuyên khoa nội tiết thường phân loại hội chứng Cushing nội sinh dựa trên việc có phụ thuộc vào hormone ACTH hay không. ACTH là hormone do tuyến yên tiết ra để kích thích tuyến thượng thận sản xuất cortisol. Việc xác định đúng nhóm nguyên nhân giúp bác sĩ lựa chọn phương pháp đánh giá phù hợp.

U tuyến yên tiết ACTH (bệnh Cushing)

Đây là nguyên nhân nội sinh phổ biến nhất. Một khối u lành tính nhỏ ở tuyến yên (thường gọi là adenoma) tiết quá nhiều ACTH. ACTH kích thích cả hai tuyến thượng thận sản xuất cortisol dư thừa. Theo Cleveland Clinic, khoảng 8 trên 10 trường hợp hội chứng Cushing không do thuốc xuất phát từ u tuyến yên. Tình trạng này còn được gọi là bệnh Cushing.

U tuyến yên thường gặp hơn ở phụ nữ và người trong độ tuổi 20–50. Khối u này hầu hết là lành tính, nhưng vẫn cần được đánh giá chuyên sâu. Bạn có thể đọc thêm về sự khác biệt giữa bệnh Cushing và hội chứng Cushing để hiểu rõ hơn.

U tuyến thượng thận

Đôi khi tuyến thượng thận tự sản xuất cortisol quá mức mà không cần ACTH kích thích. Nguyên nhân thường là một khối u lành tính (adenoma) ở một bên tuyến thượng thận. Trong một số trường hợp hiếm, có thể là ung thư vỏ thượng thận hoặc tình trạng tăng sản nhiều nốt ở cả hai bên tuyến.

Khi cortisol tăng do nguyên nhân tuyến thượng thận, nồng độ ACTH trong máu thường thấp hơn mức bình thường. Đây là điểm quan trọng giúp bác sĩ định hướng nguyên nhân. Nếu bạn đang quan tâm đến các xét nghiệm liên quan, có thể tham khảo thông tin về xét nghiệm chức năng tuyến thượng thận.

U tiết ACTH lạc chỗ

Một số khối u nằm ngoài tuyến yên cũng có thể tiết ACTH. Tình trạng này gọi là hội chứng ACTH lạc chỗ. Khối u thường gặp nhất ở phổi, nhưng cũng có thể xuất hiện ở tụy, tuyến ức hoặc tuyến giáp. Các khối u này có thể lành tính hoặc ác tính.

Theo NIDDK, u tiết ACTH lạc chỗ là nguyên nhân ít gặp hơn so với u tuyến yên, nhưng vẫn cần được xem xét khi bác sĩ tìm nguyên nhân.

  • U tuyến yên tiết ACTH (bệnh Cushing) – nguyên nhân nội sinh phổ biến nhất
  • U hoặc rối loạn tuyến thượng thận tự sản xuất cortisol
  • U tiết ACTH ở vị trí khác (phổi, tụy, tuyến ức…)
  • Các tình trạng di truyền hiếm gặp liên quan đến nhiều tuyến nội tiết

Các yếu tố làm tăng khả năng xuất hiện

Hội chứng Cushing có thể xảy ra ở bất kỳ ai, nhưng một số nhóm có khả năng gặp cao hơn. Phụ nữ trong độ tuổi 25–50 dễ gặp hơn nam giới. Người đang dùng thuốc corticoid dài ngày, người có khối u tuyến yên hoặc tuyến thượng thận, hoặc có tiền sử gia đình mắc các hội chứng nội tiết di truyền cần được theo dõi sát hơn.

Cortisol cao kéo dài có thể ảnh hưởng đến đường huyết và làm tăng nguy cơ rối loạn chuyển hóa. Nếu bạn đang theo dõi tình trạng đường huyết, có thể tham khảo thêm thông tin về đái tháo đường type 2 để hiểu mối liên hệ gián tiếp.

Để nhận biết sớm các dấu hiệu liên quan, bạn nên tìm hiểu về triệu chứng hội chứng Cushing. Việc chẩn đoán cần sự hỗ trợ của bác sĩ chuyên khoa và các xét nghiệm chuyên sâu, bạn có thể đọc thêm về chẩn đoán hội chứng Cushing.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Nếu bạn đang dùng thuốc corticoid dài ngày và xuất hiện thay đổi về cân nặng, mặt tròn, da mỏng hoặc mệt mỏi kéo dài, nên trao đổi với bác sĩ. Tương tự, nếu có các dấu hiệu gợi ý cortisol cao mà không rõ nguyên nhân, việc khám chuyên khoa nội tiết là cần thiết. Bác sĩ sẽ đánh giá toàn diện, bao gồm tiền sử dùng thuốc, khám lâm sàng và các xét nghiệm phù hợp.

Việc xác định nguyên nhân chính xác là bước quan trọng để lựa chọn hướng theo dõi và điều trị phù hợp. Bạn có thể tham khảo thêm thông tin về điều trị hội chứng Cushing sau khi đã được bác sĩ chẩn đoán.

Hội chứng Cushing là tình trạng phức tạp nhưng có thể được quản lý tốt khi nguyên nhân được xác định sớm. Mọi thông tin trong bài chỉ mang tính chất giáo dục. Hãy luôn trao đổi trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa để được tư vấn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.

Các câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân phổ biến nhất gây hội chứng Cushing là gì?

Nguyên nhân phổ biến nhất là việc sử dụng thuốc glucocorticoid (corticoid) trong thời gian dài và liều cao. Khi cơ thể tự sản xuất cortisol quá mức, nguyên nhân thường gặp nhất là u tuyến yên tiết ACTH. Chỉ bác sĩ mới có thể xác định nguyên nhân chính xác.

U tuyến yên gây hội chứng Cushing như thế nào?

U tuyến yên lành tính có thể tiết quá nhiều hormone ACTH. ACTH kích thích tuyến thượng thận sản xuất cortisol dư thừa, dẫn đến hội chứng Cushing. Tình trạng này còn được gọi là bệnh Cushing và thường gặp hơn ở phụ nữ.

Hội chứng Cushing có liên quan đến thuốc không?

Có. Việc dùng thuốc corticoid kéo dài là nguyên nhân ngoại sinh phổ biến nhất. Thuốc có thể được dùng để điều trị hen, bệnh khớp, bệnh da hoặc sau ghép tạng. Mọi thay đổi về thuốc đều cần sự hướng dẫn của bác sĩ.

U tuyến thượng thận có gây hội chứng Cushing không?

Có. Một số khối u ở tuyến thượng thận có thể tự sản xuất cortisol quá mức mà không cần ACTH. Hầu hết các khối u này là lành tính, nhưng vẫn cần được bác sĩ đánh giá để xác định hướng theo dõi phù hợp.

Làm sao biết nguyên nhân hội chứng Cushing đến từ đâu?

Bác sĩ sẽ dựa vào tiền sử dùng thuốc, khám lâm sàng và các xét nghiệm hormone để phân biệt nguyên nhân ngoại sinh hay nội sinh, cũng như xác định vị trí khối u nếu có. Không nên tự đánh giá dựa trên triệu chứng.

Tài liệu tham khảo

  1. Mayo Clinic – Cushing syndrome: Symptoms and causes
  2. NIDDK – Cushing’s Syndrome
  3. Cleveland Clinic – Cushing Syndrome
  4. Bệnh viện Nội tiết Trung ương – Hội chứng Cushing: Nguyên nhân, triệu chứng và cách chữa trị

🩺 Đã được kiểm duyệt y khoa

Bài viết này đã được kiểm duyệt y khoa bởi BS. Lee (FRACP, MBBS, PhD), bác sĩ chuyên khoa nội tiết, nhằm đảm bảo thông tin chính xác, được cập nhật và dựa trên các bằng chứng khoa học.

Lần cập nhật y khoa gần nhất: 03/11/2026

📤 Chia sẻ bài viết