Có thể đảo ngược đái tháo đường típ 2 không?

Có thể đưa đái tháo đường type 2 vào trạng thái thuyên giảm ở một số người. Điều này thường có nghĩa là đường huyết trở lại mức gần bình thường mà không cần thuốc. Giảm cân và thay đổi lối sống đóng vai trò quan trọng. Tuy nhiên, đây không phải là chữa khỏi hoàn toàn. Bệnh có thể quay lại nếu không duy trì. Chỉ bác sĩ mới đánh giá được tình trạng của bạn.

Nhiều người khi được chẩn đoán đái tháo đường type 2 thường hỏi liệu có thể “đảo ngược” tình trạng này hay không. Trong y học, thuật ngữ chính xác hơn là “thuyên giảm” (remission). Thuyên giảm có nghĩa là chỉ số đường huyết trở về mức không còn đáp ứng tiêu chuẩn chẩn đoán đái tháo đường, và người bệnh không cần dùng thuốc hạ đường huyết trong một khoảng thời gian nhất định. Đây không phải là chữa khỏi bệnh vĩnh viễn.

Theo Cleveland Clinic, đái tháo đường type 2 tồn tại trên một phổ liên tục. Thuật ngữ “thuyên giảm” được dùng thay cho “chữa khỏi” hay “đảo ngược” vì bệnh vẫn cần được theo dõi lâu dài. Nếu tăng cân trở lại hoặc lối sống không được duy trì, đường huyết có thể tăng lên và bệnh có thể tái phát.

Thuyên giảm đái tháo đường type 2 nghĩa là gì?

Thuyên giảm được định nghĩa là mức HbA1c hoặc đường huyết trở về phạm vi không phải đái tháo đường và duy trì trong khoảng thời gian nhất định mà không dùng thuốc hạ đường huyết. Theo NIDDK, đây là sự cải thiện rõ rệt về kiểm soát đường huyết, giúp giảm nguy cơ biến chứng về mắt, thận và thần kinh. Tuy nhiên, thuyên giảm không đồng nghĩa với việc cơ thể đã trở lại hoàn toàn như trước khi mắc bệnh.

Một số nghiên cứu, trong đó có thử nghiệm DiRECT ở Anh, cho thấy tỷ lệ thuyên giảm cao hơn ở những người giảm cân đáng kể và duy trì được cân nặng mới trong 12 đến 24 tháng. Kết quả này phụ thuộc vào nhiều yếu tố cá nhân, không phải ai cũng đạt được.

Yếu tố nào liên quan đến khả năng thuyên giảm?

Yếu tố quan trọng nhất được nhiều nguồn y khoa ghi nhận là giảm cân. Theo Johns Hopkins Medicine, giảm khoảng 5–7% trọng lượng cơ thể đã có thể hỗ trợ kiểm soát đường huyết tốt hơn. Giảm nhiều hơn và duy trì được cân nặng mới thường mang lại lợi ích lớn hơn, đôi khi giúp đạt thuyên giảm.

Thời gian mắc bệnh cũng đóng vai trò. Khi đái tháo đường type 2 kéo dài nhiều năm, chức năng tế bào beta ở tuyến tụy có thể suy giảm nhiều hơn, khiến khả năng thuyên giảm thấp hơn. Phát hiện sớm và can thiệp kịp thời thường được xem là thuận lợi hơn. Bạn có thể tìm hiểu thêm về nguyên nhân đái tháo đường type 2 để hiểu rõ hơn cơ chế kháng insulin và suy giảm tiết insulin.

Lối sống lành mạnh là nền tảng. Chế độ ăn giàu chất xơ, rau củ, ngũ cốc nguyên hạt, protein nạc và hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, đồ ngọt giúp cải thiện độ nhạy insulin. Hoạt động thể chất đều đặn, khoảng 150 phút mỗi tuần với cường độ vừa phải, cũng hỗ trợ cơ thể sử dụng đường huyết hiệu quả hơn. Những thay đổi này cần được cá nhân hóa dưới sự hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

Phẫu thuật chuyển hóa (metabolic surgery) trong một số trường hợp béo phì nặng có thể dẫn đến tỷ lệ thuyên giảm cao hơn so với điều trị nội khoa đơn thuần. Tuy nhiên, đây là phương pháp cần đánh giá kỹ lưỡng về lợi ích và rủi ro, chỉ được chỉ định khi có chỉ định y khoa rõ ràng.

Những điều cần lưu ý khi tìm hiểu về “đảo ngược”

Không nên hiểu thuyên giảm như một kết quả chắc chắn hay vĩnh viễn. Theo Mayo Clinic, hiện chưa có phương pháp chữa khỏi hoàn toàn đái tháo đường type 2. Giảm cân, ăn uống lành mạnh và vận động giúp quản lý bệnh hiệu quả, nhưng bệnh vẫn có thể tiến triển hoặc tái phát nếu các yếu tố nguy cơ quay trở lại.

Một số người có thể đạt thuyên giảm tạm thời rồi lại cần dùng thuốc sau đó. Việc tự ý ngừng thuốc khi thấy đường huyết ổn định mà không có ý kiến bác sĩ có thể gây nguy hiểm. Mọi thay đổi về thuốc men đều phải được bác sĩ chuyên khoa đánh giá dựa trên xét nghiệm và tình trạng sức khỏe tổng thể.

Người bệnh cũng nên theo dõi các triệu chứng đái tháo đường type 2 và đi khám định kỳ để phát hiện sớm biến chứng. Thông tin về chẩn đoán đái tháo đường type 2 và các xét nghiệm liên quan giúp hiểu rõ hơn quá trình theo dõi.

Vai trò của lối sống và theo dõi y tế

Thay đổi lối sống là nền tảng quan trọng trong quản lý đái tháo đường type 2, dù mục tiêu là thuyên giảm hay chỉ kiểm soát tốt. Bạn có thể tham khảo thông tin về chế độ ăn và lối sống cho đái tháo đường để có cái nhìn tổng quát. Tuy nhiên, mọi kế hoạch cụ thể cần được xây dựng cùng bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng, vì nhu cầu của mỗi người khác nhau.

Theo chương trình Path to Remission của NHS Anh, một số người giảm cân đáng kể thông qua chế độ ăn thay thế tạm thời dưới sự giám sát y tế đã đạt thuyên giảm. Kết quả này không áp dụng đại trà và cần được thực hiện trong môi trường có theo dõi chuyên môn.

Ngay cả khi đạt thuyên giảm, việc kiểm tra HbA1c và đường huyết định kỳ vẫn cần thiết. Bệnh có thể “bật lại” nếu tăng cân hoặc có các yếu tố stress, nhiễm trùng, hoặc thay đổi hormone. Vì vậy, mối quan hệ lâu dài với bác sĩ chuyên khoa nội tiết là rất quan trọng.

Nếu bạn đang tìm hiểu về các phương pháp hỗ trợ, hãy xem thêm thông tin về điều trị đái tháo đường type 2. Việc kết hợp thuốc men (khi cần), chế độ ăn và vận động thường mang lại kết quả tốt hơn so với chỉ tập trung vào một khía cạnh.

Khi nào nên trao đổi với bác sĩ?

Bất kỳ ai có chẩn đoán đái tháo đường type 2 hoặc tiền đái tháo đường nên thảo luận với bác sĩ về mục tiêu cá nhân. Bác sĩ sẽ xem xét thời gian mắc bệnh, chỉ số hiện tại, bệnh kèm theo và khả năng thực hiện thay đổi lối sống để đưa ra định hướng phù hợp. Không nên dựa vào thông tin chung để tự điều chỉnh thuốc hoặc chế độ ăn nghiêm ngặt mà không có giám sát.

Thuyên giảm là một mục tiêu đáng khích lệ đối với một số người, nhưng mục tiêu quan trọng nhất vẫn là kiểm soát đường huyết ổn định, giảm nguy cơ biến chứng và nâng cao chất lượng sống. Dù đạt thuyên giảm hay không, việc duy trì lối sống lành mạnh và theo dõi y tế đều mang lại lợi ích rõ rệt.

Thông tin trong bài viết mang tính giáo dục, không thay thế lời khuyên y khoa cá nhân. Hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa để được đánh giá và hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.